ارزش­یابی می­تواند بر اساس موارد زیر انجام شود:

۱- ارائه­ی شفاهی کار به صورت گروهی یا شخصی

۲- مصاحبه با گروه یا تک تک دانش­آموزان

۳- پروژه­های علمی کاربردی فناورانه

۴- طرح آزمون­های عملکردی

۵- ایفای نقش و همانندسازی

۶- انجام تکالیف

۷- دفتر ثبت فعالیت­های دانش­آموزان

۸- آزمون­های استاندارد شده­ی پیشرفت تحصیلی

۹- آزمون­های ملاک محور

۱۰- تهیه­ی مقاله و پژوهش­های ساده در رشته­ی مورد نظر

۱۱- لزومی ندارد که همه­ی دانش­آموزان، یک سلسله فعالیت همانند را در شرایط مشابهی به انجام برسانند. برابری فرصت­های آموزشی، به معنای توجه به ویژگی­های هر یک از دانش­آموزان است و در اختیار قرار دادن شرایط مناسب برای هر یک از فراگیران. برای روشن شدن ضعف­ها و امتیازهای هر یک از دانش­آموزان، به فعالیت­های گوناگون برای دانش­آموزان متفاوت نیاز داریم. در هر مرحله، معلم باید آموزش را از جایی شروع کند که دانش­آموز از نظر مهارت، نگرش و دانش در آن قرار دارد.

  1. هدف از ارزش­یابی، رتبه­بندی نیست، بلکه یاری رساندن به دانش­آموزان برای رسیدن به همه­ی هدف­های آموزشی است . پس جواب­های نادرست نیز، می­توانند بیانگر شیوه­ی تفکر دانش­آموزان باشند و لازم است مورد توجه قرار گیرند. 
  2. سؤال­های «بسته پاسخ» برای رتبه­بندی مناسب هستند، اما سؤال­های «گسترده پاسخ» می­توانند بینش­های خاص و تفکر دانش­آموزان را نمایش دهند. دانش­آموزان از واژه­های مخصوص خود استفاده می­کنند و آن چنان که خودشان از علم برداشت کرده­اند، عمل می­کنند و پاسخ می­­دهند.
  3. آموزش و پرورش، فعالیتی دیمی و تصادفی نیست، بلکه فعالیتی با هدف­های واضح است. اگر قرار باشد که در آموزش موفق شویم، لازم است که در مجموع، همه­ی دانش­آموزان به هدف­های تعیین شده دست یابند.
  4. مهم نیست که دانش­آموزی در پروژه­ها و فعالیت­های خاصی خوب عمل کند، ولی در آزمون­های کتبی ضعیف باشد و یا بر عکس؛ هدف، طبقه­بندی یکسان همه­ی فراگیران در فعالیت­هایی ثابت نیست، بلکه فراهم کردن فرصت­هایی است تا هر یک از دانش­آموزان، بتوانند توانایی­های خاص خود را نشان دهند و معلم بتواند، از این زمینه­ها برای پیشرفت دانش­آموزان بهره بگیرد.
  5. بازهم تأکید می­شود که «ارزش­یابی برای تعیین میزان یادگیری» بخش مکمل آموزش است. در حالی که «ارزش­یابی برای طبقه­بندی و رتبه­گذاری»، نقشی در فرآیند آموزش ندارد و بخش جداگانه­ای به شمار می­آید.
چگونه ارزش­یابی کنیم؟
 
پیش از طرح­ریزی برای هر گونه ارزش­یابی و اجرای آن لازم است، نسبت به پاسخ مثبت به سؤال­های زیر مطمئن شد:
  1. آیا امتحان بخشی از فرآیند تدریس قلمداد شده است و برای پیشرفت دانش­آموزان به کار می­رود؟
  2. آیا هدف­های برنامه­ی ارزش­یابی، مشخص هستند و با هدف­های برنامه­ی درسی و برنامه­ی تدریس هماهنگی دارند؟
  3. آیا معیارهای مشخصی برای سنجش مهارت­ها و نگرش­ها مشخص شده­اند؟
  4. آیا دانش­آموزان به خوبی از آنچه لازم است انجام دهند، آگاهی دارند و حد و انتظارات آموزشی را می­شناسند؟
  5. آیا دانش­آموزان در جریان ارزش­یابی مشارکت دارند؟
  6. آیا نتیجه­های حاصل از ارزش­یابی، می­تواند اطلاعات لازم را در مورد نقاط ضعف و قوت فراگیران فراهم کند؟ و آیا بر مبنای نتیجه­های حاصل، می­توان بازخوردهای اصلاحی لازم را برای دانش­آموزان و برنامه­ی درسی کسب کرد؟
نمره­دادن و رتبه­بندی کمی که در نظام سنتی جریان دارد، نمی­تواند چنین اطلاعاتی را فراهم کند و پاسخ مثبتی به پرسش­های فوق بدهد. نمره­ی یک آزمون، به سختی می­تواند نقاط ضعف یا قوت فراگیر را بازگو کند. حتی با آزمون­های استاندارد و تجزیه و تحلیل آنها، بازهم نمی­توان از راه­های متفاوتی که به دست­یابی به این نمرات منجر شده است، آگاه شد. چنین امری، تنها با پیگیری مستمر هدف­ها در جریان فعالیت­های آموزشی میسر می­شود.
از سوی دیگر، تفاوت نمره­ها یکسان نیست. نمی­توان گفت دارنده­ی نمره 15 که یک نمره از 14 بالاتر است، درست به اندازه­ی دارنده­ی نمره 20 که یک نمره از 19 بالاتر است، سواد بیشتری دارد. در دو امتحان متفاوت از یک درس یا امتحان دو درس متفاوت، یک نمره ارزش یکسانی ندارد . برای مثال، نمره­ی 14 در یک آزمون دشوار، می­تواند بالاترین نمره­ی یک گروه باشد؛ هر چند که همین نمره، در یک آزمون ساده، نمره­ی خوبی قلمداد نمی­شود.
 
الگوهايي براي ارزشيابي توسعه يافته
 
1-.مدلی  برای ارزش­یابی در جریان تدریس
مدل «آزمون- آموزش- آزمون» یا KWL، نمونه­هایی از به کارگیری ارزش­یابی برای تدریس است. در روش «آزمون- آموزش – آزمون» آزمون او نوعی آزمون ایستاست و سطح اولیه­ی اطلاعات دانش­آموزان و حتی      طبقه­بندی اولیه­ی آنها را مشخص می­سازد. سپس در جریان آموزش، دانش­آموزان اطلاعات لازم را در ارتباط با موضوع آزمون کسب می­کنند و آن گاه، نمره­های آزمون بعدی، میزان پیشرفتی را که در فاصله­ی دو آزمون حاصل شده است، نشان می­دهند. 
نام مدل K.W.L شامل سه حرف مشخص کننده­ی مرحله و روش اجرای مدل است و حروف، اول نام لاتین هر مرحله هستند. در مرحله­ی اول (K) یا «دانسته­ها»، ابتدا دانش­آموز فهرستی از آنچه درباره­ی موضوع درس می­داند، ارائه می­دهد. برای مثال، محلول­هایی را که می­شناسد، مواد حل شدنی، حلال­ها و ...، در مرحله­ی دوم، آنچه      می­خواهد بداند (W) مشخص می­شود و فعالیت­هایی برای دست­یابی به خواسته­ها تدارک دیده می­شوند. در پایان، آنچه یاد گرفته شده است (L) تهیه می­شود.
هر گروه یا (فرد) از دانش­­آموزان، می­توانند با مرور مفاهیم آموخته شده و مقایسه­ی آنها با هدف­های درس (متن درس یا کتاب درسی)، آموخته­های خود را «خودارزیابی» کنند.
 
2. مدلی برای ارزش­یابی به عنوان بخشی از تدریس
مدل آموزشی «5E» یک مدل تدریس است که ارزش­یابی به عنوان بخشی از آن مدل، که حاصل و نتیجه­ی تدریس نیز هست، قلمداد می­شود.
این مدل 5 مرحله دارد که نام لاتین هر مرحله ، با حرف E شروع می­شود. این 5 مرحله عبارتند از:
 
الف) ایجاد انگیزه: در این مرحله، اطلاعات قبلی دانش­آموزان برای موقعیت جدید یادگیری به کار گرفته می­شوند و محیط و شرایط لازم برای درگیر شدن با موضوع آموزشی، فراهم می­شود. برای مثال، معلم از دانش­آموزان می­خواهد که در بیرون از کلاس (در حیاط مدرسه یا در یک پارک نزدیک مدرسه)، حشره جمع کنند (دانش­آموزان حشره­ها را از قبل می­شناسند).
 
ب) اکتشاف و جست­وجو: معلم فعالیت مناسبی را که ادامه­ی مرحله­ی قبل است و آنها را در جهت هدف­های درس هدایت می­کند، تدارک می­بیند. در ادامه­ی مثال بالا، در این مرحله معلم با در اختیار قرار دادن یک ذره­بین، از دانش­آموزان می­خواهد که حشره را مشاهده کنند.
 
ج) تشریح و توصیف: در این مرحله، دانش­آموزان نتیجه­ی مشاهده و اکتشافات خود را توضیح می­دهند (می­نویسند، بیان می­کنند، ضبط می­کنند و ....).
 
د) گستردن (بازکردن): فراگیران با استفاده از منابع اطلاعاتی گوناگون (کتاب درسی، کتاب­های کتابخانه، مدرسه ، دایرة­المعارف­ها، اینترنت و ...) اطلاعات گسترده­تر، دقیق­تر و علمی، درباره­ی موضوع مورد مشاهده کسب می­کنند.
 
هـ) ارزیابی: هر گروه، از مجموعه­ی فعالیت خود گزارشی می­نویسد و با خواندن آن برای بچه­های گروه­های دیگر (کلاس دیگر)، با استفاده از منابع (در صورت لزوم)، تصویری از حشره (موضوع مشاهده شده) ارائه می­دهد.
 
هر 5 مرحله، بخشی از جریان تدریس هستند. معلم با مشخص کردن معیارهای عمل صحیح در هر مرحله و دقت در عملکرد دانش­آموزان، جریان اصلاحی تدریس را اعمال می­کند و می­کوشد تا ارزیابی مناسبی از نحوه­ی عمل دانش­آموزان داشته باشد. به این ترتیب، معلم مهارت­هایی را که باعث یادگیری می­شوند، مورد توجه و سنجش قرار می­دهد و نیمرخی از جزیان ادراکی شاگردان و نقاط قوت و ضعف آنها به دست می­آورد که می­تواند، پایه­ای برای طراحی فعالیت­های بعدی و تصمیم­گیری­های او باشد. در مثال فوق، مهارت­هایی چون پیشگویی کردن، پرسیدن و برقراری ارتباط از طریق خلاصه کردن و توضیح دادن سنجیده می­شوند و معلم با تعامل پویای خود با دانش­آموزان در جریان فعالیت، نقش هدایتگر و تسهیل کننده­ی آموزشی را ایفا می­کند.